FM verici devreleri, ses sinyalinin radyo frekansı üzerinden kablosuz olarak aktarılmasının temel prensiplerini uygulamalı biçimde öğrenmek isteyen elektronik meraklıları için dikkat çekici projeler arasında yer alır. Elofab 2W FM Verici Demonte Kit No:11, mikrofon üzerinden alınan sesin yükseltilmesi, FM taşıyıcı üzerine aktarılması ve anten aracılığıyla yayınlanması süreçlerini tek bir devre üzerinde inceleme olanağı sunar.

Demonte yapısı sayesinde kullanıcı yalnızca çalışan hazır bir devreye sahip olmakla kalmaz; dirençlerden kondansatörlere, transistorlerden bobinlere kadar devrenin bileşenlerini PCB üzerine kendisi yerleştirerek elektronik montaj ve lehimleme pratiği de kazanır.

Kit, 12 V DC besleme ile çalışacak şekilde tasarlanmıştır ve devrenin belirtilen akım tüketimi yaklaşık 150 mA’dir. Üretici dokümanında kullanılacak 12 V güç kaynağının regüleli ve en az 500 mA kapasitede olması önerilmektedir. (Elofab)

FM Verici Nedir?

FM, “Frequency Modulation” yani frekans modülasyonu anlamına gelir. Bir FM verici devresinde mikrofondan alınan ses bilgisi, yüksek frekanslı bir taşıyıcının frekansında küçük değişiklikler oluşturacak şekilde işlenir.

Ortaya çıkan radyo frekans sinyali anten üzerinden yayıldığında uygun frekansa ayarlanmış bir FM alıcı tarafından alınabilir.

Bu nedenle basit bir FM verici devresi içerisinde aslında birkaç farklı elektronik fonksiyon birlikte çalışır:

• Mikrofon ile ses algılama
• Düşük seviyeli ses sinyalini yükseltme
• Yüksek frekanslı taşıyıcı üretme
• Ses sinyali ile taşıyıcıyı modüle etme
• RF sinyalini güçlendirme
• Anten üzerinden yayma

Elofab FM Verici No:11 kiti de bu aşamaların büyük bölümünü tek devrede gözlemlemeye olanak sağlar.

2W FM Verici Devresinin Çalışma Prensibi

Devrede temel olarak iki yükselteç bölümü bulunmaktadır. Ürün dokümanında ilk bölümün LM741 entegresi kullanılan mikrofon preamplifikatörü, ikinci bölümün ise elde edilen sinyali FM taşıyıcı üzerinden yayınlayan çıkış bölümü olduğu belirtilmektedir. (Elofab)

1. Mikrofon Ses Sinyalini Algılar

Devrede kapasitif yani elektret mikrofon kullanılmaktadır.

Mikrofon, çevredeki ses dalgalarını çok küçük seviyeli bir elektrik sinyaline dönüştürür. Bu sinyal doğrudan RF katını sürmek için yeterli seviyede olmadığı için önce yükseltilir.

Mikrofon bağlantısında polarite önemlidir. Kit dokümanında mikrofonun dış gövdesiyle bağlantılı terminalinin negatif kutup olduğu özellikle belirtilmektedir. (Elofab)

2. LM741 Ses Sinyalini Yükseltir

Mikrofondan gelen düşük seviyeli ses sinyali LM741 operasyonel yükselteci tarafından kuvvetlendirilir.

Bu bölüm devrenin preamplifikatör katıdır.

Böylece konuşma, müzik veya çevredeki diğer seslerden elde edilen düşük seviyeli elektrik sinyali sonraki RF katında kullanılabilecek seviyeye yükseltilir. Kit üzerinde LM741’in DIP entegre olarak kullanıldığı ve eleman listesinde bir adet LM741 bulunduğu görülmektedir. (Elofab)

FM Frekansı Nasıl Oluşturuluyor?

Devrenin RF bölümünde bobinler, kondansatörler, trimer kondansatör ve BB105 varikap diyot birlikte çalışmaktadır.

Varikap diyotlar uygulanan elektriksel koşullara bağlı olarak kapasitif davranış gösterebildikleri için frekans kontrol devrelerinde kullanılabilir.

Bu kitte BB105 varikap diyot ve ayarlanabilir trimer kondansatör, FM taşıyıcı frekansının ayarlanmasında kullanılan önemli elemanlardır. Eleman listesinde bir adet BB105 varikap diyot ve 10–40 pF trimer kondansatör bulunmaktadır. (Elofab)

FM Vericinin Frekansı Nasıl Ayarlanır?

Kit dokümanına göre devrenin çalışma aralığı yaklaşık 90–115 MHz olarak belirtilmektedir. Frekans ayarı devredeki trimer kondansatör üzerinden gerçekleştirilebilir. (Elofab)

İlk çalıştırmada temel yöntem şu şekildedir:

1. FM radyoda boş bir frekans belirlenir.
2. Verici çalıştırılır.
3. Devredeki trimer kondansatör yavaşça ayarlanır.
4. Vericiden gelen ses radyoda duyulana kadar ayara devam edilir.
5. Gerekirse bobin yapısı üzerinde çok küçük mekanik ayarlamalar yapılır.

Ürün dokümanında başka radyo istasyonlarıyla frekans çakışması oluşması durumunda trimer kondansatör üzerinden frekansın yeniden ayarlanabileceği belirtilmektedir. (Elofab)

Devrede Neden Bobin Bulunuyor?

FM verici kartında görülen hava nüveli bobinler RF osilatör devresinin önemli parçalarındandır.

Bobin ile kondansatör birlikte çalışarak belirli bir frekans bölgesinde salınım oluşturulmasına katkı sağlar.

Bu nedenle FM verici montajında bobinin:

• sarım sayısı,
• çapı,
• sarımlar arasındaki mesafe

devrenin çalışma frekansını etkileyebilir.

Kit üzerindeki bobinlerin montaj sonrasında gereksiz biçimde şeklinin değiştirilmemesi daha kararlı bir ilk ayar yapılmasına yardımcı olur.

BD135 Transistörlerin Görevi Nedir?

Devrenin RF çıkış bölümünde transistörler kullanılmaktadır.

Kit dokümanında iki adet BD135 veya aynı aileden uygun alternatif olarak BD137/BD139 transistörlerin kullanılabileceği belirtilmektedir. Ayrıca transistörlerin E-C-B bacak dizilimine dikkat edilmesi gerektiği devre görselinde ayrıca gösterilmiştir. (Elofab)

Bu transistör katı, osilatör bölümünde oluşturulan yüksek frekanslı sinyalin antene aktarılmadan önce güçlendirilmesinde görev alır.

Transistörlerin ters takılması devrenin çalışmamasına ve bazı durumlarda bileşenlerin zarar görmesine neden olabileceğinden montaj sırasında PCB üzerindeki yerleşim işaretleri dikkatle takip edilmelidir.

Anten Nasıl Yapılır?

Kit açıklamasında anten için yaklaşık 75 cm uzunluğunda bir çubuk anten veya yaklaşık 75 cm uzunluğunda kablokullanılabileceği belirtilmektedir. Anten bağlantısı PCB üzerindeki ANT noktasından yapılır. (Elofab)

Anten yapısı bir RF devresinin performansını doğrudan etkileyen unsurlardan biridir.

Deneme sırasında anteni:

• metal yüzeylerden uzak tutmak,
• mümkün olduğunca düzgün konumlandırmak,
• güç kablolarından ayırmak

daha kararlı sonuç alınmasına yardımcı olabilir.

Yayın Mesafesi Ne Kadardır?

Ürün dokümanında frekans yoğunluğunun düşük olduğu uygun koşullarda yayın mesafesinin 500 metreye kadar çıkabileceği ifade edilmektedir. (Elofab)

Bu değer sabit bir kullanım mesafesi olarak değerlendirilmemelidir. Gerçek RF erişimi anten yapısı, çevredeki binalar, parazit, alıcının hassasiyeti, anten konumu ve bulunduğunuz ortam gibi birçok etkene göre önemli ölçüde değişebilir.

FM verici devrelerinin kullanımında ayrıca bulunduğunuz ülkedeki radyo frekansı ve yayın mevzuatına uyulması gerekir. Deney ve eğitim amaçlı uygulamalarda gerekli frekans ve güç sınırlamalarının kontrol edilmesi önemlidir.

2W FM Verici Kitinin Elemanları

Demonte kit üzerinde bir RF vericinin temel bileşenlerinin büyük bölümünü görmek mümkündür.

Kitin eleman listesinde çeşitli değerlerde direnç ve kondansatörlerin yanı sıra:

• LM741 operasyonel yükselteç
• BB105 varikap diyot
• Kapasitif mikrofon
• 2 adet BD135 veya uygun alternatif transistör
• 10–40 pF trimer kondansatör
• RF bobinleri
• LED
• 1N4007 diyot
• PCB

gibi parçalar bulunmaktadır. Kit görselinde toplam 31 parça bulunduğu belirtilmektedir. (Elofab)

Demonte Elektronik Kit Kullanmanın Avantajı Nedir?

Hazır monte edilmiş bir elektronik kartı kullanırken devrenin iç yapısını anlamak her zaman kolay olmayabilir.

Demonte kitlerde ise kullanıcı her bileşeni tek tek PCB üzerinde tanır.

Bu süreç özellikle:

• Direnç renk kodlarını öğrenme
• Kondansatör değerlerini tanıma
• Diyot polaritesini öğrenme
• Transistör bacaklarını tanıma
• Entegre yönünü belirleme
• PCB eleman yerleşimini okuma
• Lehimleme pratiği
• Devre kontrolü ve hata bulma

konularında uygulamalı deneyim sağlar.

Bu nedenle FM verici gibi farklı elektronik katların bir arada bulunduğu devreler elektronik öğrenme sürecinde oldukça öğretici projeler oluşturabilir.

Montaja Hangi Elemanlardan Başlanmalı?

Demonte PCB kitlerinde genel olarak alçak profilli elemanlardan başlayıp yüksek elemanlara doğru ilerlemek montajı kolaylaştırır.

Bu FM verici kartında uygun bir montaj sırası örneğin:

1. Dirençler
2. Küçük diyotlar
3. Küçük seramik kondansatörler
4. Entegre soketi
5. Varikap diyot
6. Elektrolitik kondansatörler
7. Transistörler
8. Trimer kondansatör
9. Bobinler
10. Mikrofon
11. LED
12. Güç ve anten bağlantıları

şeklinde uygulanabilir.

Her elemanı lehimlemeden önce PCB üzerindeki baskı ile eleman yerleşim planının karşılaştırılması hata riskini azaltır.

İlk Çalıştırmada Nelere Dikkat Edilmeli?

Devreye enerji vermeden önce montaj mutlaka kontrol edilmelidir.

Özellikle şu noktalar incelenmelidir:

Besleme polaritesi:
Kart 12 V DC ile çalışır ve artı/eksi besleme uçları doğru bağlanmalıdır. (Elofab)

Mikrofon polaritesi:
Elektret mikrofonun artı ve eksi uçları doğru yerleştirilmelidir. (Elofab)

Transistör yönleri:
BD135 ailesindeki transistörlerin bacak sırası PCB yerleşimine uygun olmalıdır. (Elofab)

Diyot yönü:
1N4007 ve varikap diyot doğru polaritede monte edilmelidir.

Elektrolitik kondansatörler:
Artı ve eksi terminaller PCB üzerindeki işaretlerle eşleştirilmelidir.

Lehim köprüleri:
Özellikle RF bölümünde birbirine çok yakın PCB yolları arasında istenmeyen lehim bağlantısı bulunmadığı kontrol edilmelidir.

FM Verici Kiti Kimler İçin Uygundur?

Bu tarz demonte elektronik kitler özellikle:

• Elektroniğe yeni başlayanlar
• Lehimleme pratiği yapmak isteyenler
• Mesleki ve teknik eğitim öğrencileri
• Elektronik kulüpleri
• Maker çalışmaları yapanlar
• Analog elektronik ve RF devrelerine ilgi duyanlar
• Kendin yap elektronik projeleri geliştirenler

için kullanılabilir.

Devrede hem ses elektroniği hem de radyo frekans elektroniğinin bulunması, tek bir PCB üzerinde farklı elektronik konuların incelenmesine olanak sağlar.

Sonuç

2W FM Verici Demonte Kit No:11, mikrofonla alınan bir sesin yükseltilmesinden FM taşıyıcının oluşturulmasına ve sinyalin anten üzerinden yayınlanmasına kadar bir verici devresinin temel aşamalarını uygulamalı biçimde incelemeye olanak sağlayan bir elektronik projedir.

12 V DC ile çalışan devrede LM741 preamplifikatör, BB105 varikap diyot, ayarlanabilir trimer, RF bobinleri ve BD135 ailesi transistörlerden oluşan çeşitli analog ve RF devre elemanları bir arada kullanılmaktadır. (Elofab)

Demonte olarak hazırlanması sayesinde proje yalnızca sonuç odaklı bir ürün olmaktan çıkar; PCB montajı, lehimleme, eleman tanıma, frekans ayarı ve devre testinin birlikte öğrenilebildiği bir uygulama kiti haline gelir.

Sık Sorulan Sorular

2W FM verici kaç volt ile çalışır?

Devre 12 V DC ile çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Kit dokümanında regüleli ve en az 500 mA kapasiteli bir 12 V güç kaynağı önerilmektedir. (Elofab)

FM vericinin frekansı ayarlanabilir mi?

Evet. Devre üzerindeki trimer kondansatör kullanılarak çalışma frekansı ayarlanabilir. Ürün dokümanında yaklaşık 90–115 MHz çalışma aralığı belirtilmektedir. (Elofab)

FM verici için anten gerekir mi?

Evet. Kit açıklamasında yaklaşık 75 cm çubuk anten veya 75 cm uzunluğunda bir kablonun anten olarak kullanılabileceği belirtilmektedir. (Elofab)

Kit hazır monte edilmiş olarak mı gelir?

Bu ürün demonte elektronik kit olarak tasarlanmıştır. Elektronik bileşenlerin PCB üzerindeki uygun noktalara yerleştirilip lehimlenmesi projenin temel parçalarından biridir.

Devrede mikrofon var mı?

Evet. Devrede kapasitif mikrofon bulunmaktadır. Mikrofon sinyali LM741 tabanlı preamplifikatör katında yükseltilir. (Elofab)

Devre elektronik öğrenmek için uygun mu?

Devre; direnç, kondansatör, diyot, operasyonel yükselteç, transistör, bobin, varikap ve mikrofon gibi farklı elektronik elemanları aynı proje üzerinde içerdiği için elektronik montaj ve devre çalışma prensiplerini uygulamalı olarak incelemek isteyenler açısından öğretici bir yapı sunar. (Elofab)